Müşteri kalite mühendisi, PPAP dosyasını açar açmaz doğrudan yeterlilik sayfasına gitti. Ölçüsü 12.00 ± 0.05 olan özel karakteristiğin Ppk'sına baktı: 1.42. Başını kaldırdı ve tek soru sordu: "Sizin bu karakteristik için hedefiniz 1.67 değil miydi?" O an dosyanın gerisi önemini yitirdi. Çünkü otomotivde bir prosesin ne kadar iyi olduğunu anlatan asıl dil, Cp, Cpk, Pp ve Ppk indeksleridir ve IATF 16949 madde 9.1.1.1 bu yeterliliğin yalnızca ölçülmesini değil, seri üretim boyunca sürdürülmesini ister. Proses yeterliliği, bir kalite yönetim sisteminin sahadaki en somut kanıtlarından biridir. Bu yazıda bu indeksleri sade bir dille açıklıyor, hangi eşiklerin beklendiğini ve bir kalite yönetim yazılımıyla proses performansını nasıl canlı izleyeceğinizi anlatıyoruz.
Madde 9.1.1.1 proses performansı hakkında ne der?
IATF 16949 madde 9.1.1.1, imalat proseslerinin izlenmesini, proses yeterliliği ve performansının sürdürülmesini ve kontrol planında öngörülen çalışma koşullarına uygunluğunun doğrulanmasını ister. Buradaki kilit kelime "sürdürmek"tir. Yani yeterlilik bir kez PPAP'ta gösterilip rafa kaldırılmaz; seri üretim boyunca izlenir ve bir eşiğin altına düştüğünde reaksiyon planı devreye girer. Bu madde, aynı zamanda kararlı olmayan ya da yeterli olmayan prosesler için bir reaksiyon planı bulunmasını da şart koşar.
Cp, Cpk, Pp, Ppk kısaca ne demek?
Dört indeks de prosesin dağılımını tolerans genişliğiyle karşılaştırır, ama farklı sorulara yanıt verir:
| İndeks | Neyi ölçer | Kayma dikkate alınır mı | Dönem |
|---|---|---|---|
| Cp | Potansiyel yeterlilik (yayılım / tolerans) | Hayır | Kısa (alt grup içi) |
| Cpk | Gerçek yeterlilik (yayılım + merkezleme) | Evet | Kısa (alt grup içi) |
| Pp | Potansiyel performans | Hayır | Uzun (toplam) |
| Ppk | Gerçek performans | Evet | Uzun (toplam) |
Sadeleştirirsek: C harfli indeksler kısa dönemli, kontrol altındaki değişkenliği; P harfli indeksler uzun dönemli, toplam değişkenliği kullanır. k soneki ise ortalamanın hedeften kaymasını hesaba katar. Bu ayrımların ölçüm ayrıntısını Cp Cpk hesaplama yazımızda bulabilirsiniz.
Cp mi Cpk mı, hangisine bakmalı?
Sık karşılaşılan bir tuzak, Cp yüksek diye rahatlamaktır. Cp yalnızca prosesin dar olup olmadığını söyler; ortalamanın nerede olduğunu görmez. Bir proses çok dar olabilir ama ortalaması bir spesifikasyon sınırına kaymışsa hurda üretmeye devam eder. İşte bu farkı Cpk yakalar. Kural basittir: Cp ile Cpk birbirine yakınsa proses merkezlenmiştir; arada büyük fark varsa proses kaymıştır ve önce ayar gerekir.
Bir işleme merkezinde Cp 1.9 çıkıyordu, ekip memnundu. Ama Cpk 0.95'ti; takım aşınması ortalamayı üst sınıra doğru itmişti. Cp'ye güvenip Cpk'yı gözden kaçırmak, sahaya kaçan parçanın en yaygın sebeplerinden biridir. Her zaman ikisini birlikte okuyun ve Cp yüksek Cpk düşükse önce merkezlemeyi düzeltin.
IATF 16949 hangi eşik değerleri bekler?
Standart tek bir sayı dayatmaz; eşik genellikle müşteri özel şartlarında tanımlanır. Yine de otomotivde geniş kabul gören pratik değerler şunlardır:
- PPAP ilk onay, özel karakteristik: Ppk ≥ 1.67 beklenir.
- Seri üretim izleme: Cpk ≥ 1.33 kabul edilebilir kabul edilir.
- 1.33'ün altı: reaksiyon planı ve yüzde yüz kontrol; iyileştirme zorunlu.
- Yeterlilik gösterilemiyorsa: müşteri onaylı bir kontrol planı ile üretim.
Bu eşiklerin hangi karakteristiklere uygulanacağını IATF 16949 kapsamındaki özel karakteristik tanımları belirler; genellikle güvenlik ve yasal etkili ölçüler en yüksek eşiği alır.
Proses performansı SPC ile nasıl izlenir?
Yeterlilik indeksleri fotoğraf çeker; asıl kontrol filmi izlemektir. Bu yüzden madde 9.1.1.1, yeterliliği istatistiksel proses kontrolü (SPC) ile birlikte ele alır. X-bar/R kontrol grafiği prosesin kararlı olup olmadığını gösterir; proses önce kararlı olmalı, sonra yeterlilik hesabı anlam kazanır. Kararsız bir prosesin Cpk'sı yanıltıcıdır. Doğru sıra şudur: önce kontrol altına al, sonra yeterliliği ölç, sonra eşikle karşılaştır.
Bir denetçi yeterlilik sayfasına baktığında yalnızca "1.33'ün üstünde mi?" diye sormaz. "Bu değer düşseydi ne olurdu?" der ve reaksiyon planını ister. Cpk'sı bir kez eşiğin altına inmiş ama hiçbir kayıt, hiçbir düzeltici faaliyet doğmamışsa, bu madde 9.1.1.1 için güçlü bir bulgudur. Denetçi sayının kendisinden çok, sayı bozulduğunda sistemin tepki verip vermediğine bakar.
Proses performansını kalite yönetim yazılımıyla yönetmek
Yeterlilik indekslerini elle, ölçümden sonra Excel'e girip hesaplamak iki sorunu birden yaratır: hesap gecikir ve eşik aşımı fark edilmeden partiler geçer. Bir kalite yönetim yazılımı, saha ölçümlerini anında toplar, Cp, Cpk, Pp ve Ppk'yı otomatik hesaplar, kontrol grafiğini canlı çizer ve değer eşiğin altına düştüğünde sorumluya uyarı gönderir. Eşik aşımını doğrudan madde 10.2 düzeltici faaliyet akışına bağladığı için, madde 9.1.1.1'in istediği "yeterliliği sürdürme ve reaksiyon planı" beklentisi kendiliğinden kanıtlanır. Böylece proses performansı, denetim öncesi toplanan bir dosya değil, kalite yönetim sisteminizin gerçek zamanlı nabzı olur. Yeterlilik verisi kalite yönetim sistemi içinde canlı aktığında, bir eşik aşımı partiler sahaya çıkmadan yakalanır. PaKalite'de SPC modülü ölçüm cihazlarından gelen veriyle DÖF ve kontrol planı modüllerini aynı yerde buluşturur.