Bir Alman OEM'ine parça veren bir firmanın kalite ekibi, ilk kez AIAG'ye göre değil de birleşik kılavuza göre FMEA istendiğinde çoğu zaman aynı şaşkınlığı yaşar: eski tablonun kolonları tutmuyordur. İşte bu noktada devreye giren AIAG VDA FMEA yazılımı ve yeni 7 adımlı yaklaşım, iki farklı geleneği tek bir yapıda buluşturur. 2019'da yayımlanan ortak kılavuz, Kuzey Amerika (AIAG) ile Alman otomotiv endüstrisinin (VDA) yöntemlerini uzlaştırdı ve FMEA'yı serbest bir tablodan yapılandırılmış bir sürece dönüştürdü. Bu rehberde yedi adımı sırayla, sahadan örneklerle ele alıyoruz.
AIAG-VDA FMEA nedir ve neden geldi?
AIAG-VDA FMEA, otomotiv tedarik zincirinde tasarım ve proses risklerini analiz etmek için AIAG ve VDA'nın ortaklaşa yayımladığı güncel metodolojidir. Amacı, aynı parça için iki ayrı FMEA formatı hazırlama yükünü ortadan kaldırmak ve analizi daha izlenebilir, daha tutarlı bir yapıya kavuşturmaktı.
Eski yaklaşımda ekipler doğrudan hata satırları yazmaya başlardı. Yeni yaklaşım ise önce sistemi anlamayı, sonra hataları analiz etmeyi ve en sonunda risk azaltmayı şart koşar. Bu sıralama, FMEA'nın gerçekten düşünülerek doldurulmasını sağlar.
7 adımlı yaklaşım hangi aşamalardan oluşur?
Yeni yöntem FMEA'yı birbirini besleyen yedi adıma böler. Kabaca ilk üç adım "sistemi tanıma", ortadaki iki adım "riski görme", son iki adım ise "riski yönetme" aşamasıdır:
| Adım | Ad | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| 1 | Planlama ve Hazırlık | Kapsam, sınırlar, ekip ve 5T belirlenir |
| 2 | Yapı Analizi | Sistem/proses alt öğelere ayrılır |
| 3 | Fonksiyon Analizi | Her öğenin fonksiyonu ve gereksinimi yazılır |
| 4 | Hata Analizi | Hata türü-etkisi-nedeni zinciri kurulur |
| 5 | Risk Analizi | S, O, D verilir; kontroller ve AP belirlenir |
| 6 | Optimizasyon | Yüksek AP satırlarına aksiyon planlanır |
| 7 | Sonuç Dokümantasyonu | Kararlar ve iyileşme raporlanır |
Yapı ve fonksiyon analizi neden önce yapılır?
Yeni yaklaşımın en büyük değişikliği, hata analizinden önce iki hazırlık adımı koymasıdır. Yapı analizinde sistem üç seviyeye ayrılır: üst öğe, odak öğe ve alt öğe. Fonksiyon analizinde ise her öğenin ne yapması gerektiği ve hangi gereksinimi karşıladığı tanımlanır. Bu iki adım tamamlanmadan hata analizine geçmek, klasik "her şeyi bir kolona sıkıştırma" hatasını doğurur.
Adım 1'deki 5T (InTent, Timing, Team, Task, Tool) çoğu ekip tarafından atlanır. Oysa ekibi, zamanlamayı ve kapsamı baştan netleştirmeyen bir FMEA çalışması yarıda tıkanır. On dakikalık bir hazırlık, haftalarca sürecek kolon tartışmalarını önler.
Hata analizinde üç seviyeli zincir nasıl kurulur?
Dördüncü adımda her hata için üç unsur ilişkilendirilir: hatanın etkisi (üst öğede görülür), hata türü (odak öğede tanımlanır) ve hata nedeni (alt öğe ya da proses unsurundan gelir). Örneğin bir kaynak operasyonunda bu zincir şöyle kurulur:
- Etki: Bağlantı gövdede gevşer, müşteri sahada titreşim şikâyeti yaşar.
- Hata türü: Kaynak nüfuziyeti yetersiz.
- Neden: Kaynak akımı alt sınırın altına düşmüş.
Bu üçlü doğru kurulduğunda, beşinci adımdaki Şiddet etkiye, Oluşma nedene, Saptama ise mevcut kontrole bağlanır. Kavramların temelini FMEA nedir rehberimizde bulabilirsiniz.
AP (Aksiyon Önceliği) RÖS'ün yerini nasıl aldı?
Yeni kılavuz, tek bir çarpım olan RÖS yerine S, O ve D kombinasyonuna bakan AP tablolarını getirdi. AP; Yüksek (H), Orta (M) ve Düşük (L) olarak üç seviyede önceliklendirir. Böylece güvenlikle ilgili yüksek şiddetli bir satır, düşük bir çarpım verse bile öncelik listesinin üstünde kalır. AP mantığının ayrıntılı hesabını AP ve RÖS hesaplama rehberimizde ele alıyoruz.
Denetçi, yedi adımın gerçekten uygulanıp uygulanmadığını yapı ve fonksiyon analizinden anlar. Kolonları AIAG-VDA formatında ama içi eski usul serbest metinle doldurulmuş bir FMEA, "format değişmiş ama düşünce değişmemiş" olarak değerlendirilir ve gözlem alır.
Süreci bir AIAG VDA FMEA yazılımıyla yürütmek
Yedi adımlı yaklaşımın en zorlu yanı, yapı-fonksiyon-hata ağaçlarını tutarlı tutmak ve DFMEA ile PFMEA arasındaki bağı korumaktır. Excel'de bu ağaçlar hızla dağılır. Bir AIAG VDA FMEA yazılımı öğeleri ağaç yapısında bağlar, hata zincirini otomatik ilişkilendirir, AP'yi kılavuz tablosuna göre hesaplar ve optimizasyon aksiyonlarını sorumlu-termin ile izler. Böylece format da düşünce yapısı da kılavuza uygun kalır.