FMEA RÖS Hesaplama

FMEA (Hata Türü ve Etkileri Analizi), bir ürün ya da prosesin nerede, nasıl ve hangi sonuçla başarısız olabileceğini hata gerçekleşmeden önce sistematik biçimde inceler. RÖS (Risk Öncelik Sayısı), üç puanın çarpımıdır ve satırları sıralamak için kullanılır: S × O × D. Değer aralığı 1 ile 1000 arasındadır.

Şiddet, Oluşma ve Saptama ne ölçer?

• Şiddet (S) — hata gerçekleşirse müşterinin göreceği etkinin büyüklüğü. 9–10 güvenlik veya yasal uyum ihlali demektir. Şiddet yalnız tasarım değişikliğiyle düşürülebilir; kontrol eklemek şiddeti düşürmez.
• Oluşma (O) — hatanın nedeninin ortaya çıkma sıklığı. Proses iyileştirme, hata önleyici (poka-yoke) tasarım ve değişkenlik azaltma bu puanı düşürür.
• Saptama (D) — mevcut kontrollerin, hata müşteriye ulaşmadan yakalama gücü. 1 en iyi (kesin yakalar), 10 en kötüdür (yakalanamaz). Ölçüm sisteminin güvenilirliği doğrudan bu puana yansır — %GRR yüksek bir cihazla yapılan kontrolün saptama gücü düşünüldüğü kadar iyi değildir.

RÖS'ün bilinen zayıflığı

RÖS pratik bir sıralama aracıdır, ama tek başına karar ölçütü olarak kullanıldığında yanıltır. Klasik örnek şudur: S=10, O=1, D=1 olan bir satırın RÖS'ü 10'dur — yani "düşük risk" görünür. Oysa şiddeti 10 olan bir hata güvenlik etkisi taşır ve mutlaka ele alınmalıdır. Buna karşılık S=4, O=6, D=6 satırının RÖS'ü 144'tür ve öncelikli görünür, ama etkisi çok daha küçüktür.

Sorun, çarpımın üç boyutu eşit ağırlıklı saymasıdır. Ayrıca aynı RÖS değerine farklı kombinasyonlarla ulaşılabilir ve bunlar aynı anlama gelmez. Bu nedenle hesaplayıcı RÖS'ün yanında kritiklik (S × O) değerini de verir: kritiklik saptamayı dışarıda bırakır ve kontrolle maskelenen gerçek riski gösterir. İki satır arasında seçim yaparken kritiklik, RÖS'ten daha güvenilir bir ölçüttür.

AIAG-VDA ve Aksiyon Önceliği (AP)

2019'da yayımlanan ortak AIAG-VDA FMEA el kitabı, tam da bu zayıflık nedeniyle RÖS eşiğini terk etti ve yerine AP (Action Priority) mantığını getirdi. AP, S-O-D üçlüsünü bir tabloya sokup Yüksek / Orta / Düşük olarak sınıflar ve şiddeti baskın faktör yapar. Böylece S=10 olan bir satır, oluşma ve saptama düşük olsa bile hak ettiği ilgiyi görür.

Bu araç AP değeri üretmez. AP tablosu 1000 hücrelik telifli bir tablodur ve serbestçe dolaşan kopyaları kendi içinde tutarsızdır — aynı şiddet için oluşma arttıkça önceliğin düştüğü satırlar içerirler. Doğrulanamayan bir tabloya dayanarak öncelik üretmek, sizi yanlış aksiyona yönlendirir. AP değerini firmanızın elindeki resmî el kitabı tablosundan okuyun; bu hesaplayıcıyı RÖS ve kritiklik ile ön eleme için kullanın.

FMEA'yı yaşayan bir belge yapmak

FMEA'nın en yaygın başarısızlık biçimi, PPAP dosyası için bir kez doldurulup rafa kalkmasıdır. Oysa IATF 16949 madde 8.3.5.1 ve 10.2.3, saha şikâyeti, iç uygunsuzluk veya proses değişikliği durumunda FMEA'nın güncellenmesini bekler. Pratik kural şudur: her DÖF, ilgili FMEA satırının oluşma veya saptama puanını gözden geçirmeyi tetiklemelidir. Bu bağ kurulmazsa FMEA gerçeği yansıtmayan bir tahmin listesine dönüşür.

PaKalite'nin DÖF modülü ile FMEA kayıtları birbirine bağlıdır: bir uygunsuzluk kapatılırken ilişkili FMEA satırı işaretlenir, aksiyon sonrası puanlar kayıt altına alınır ve revizyon geçmişi denetime hazır biçimde saklanır.

Sık Sorulan Sorular