Ölçüm sistemi analizini ücretsiz yapın. Operatör, deneme ve parça ölçümlerinizi girin; AIAG ortalama-aralık yöntemiyle EV, AV, GRR, PV, TV, %GRR ve ndc değerlerini kabul kriterleriyle birlikte görün.
Gage R&R, bir ölçüm sisteminin ürettiği değişkenliğin ne kadarının cihazdan
ve operatörden kaynaklandığını sayısallaştırır. Kalite yönetiminde çoğu tartışmanın
kökeninde bu vardır: parça mı kötü, yoksa ölçüm mü güvenilmez? MSA (Measurement System
Analysis) çalışması bu soruyu tahminle değil, veriyle cevaplar. IATF 16949 madde 7.1.5.1.1
ölçüm sistemi analizini kontrol planında yer alan her ölçüm sistemi için açıkça ister.
Gage R&R Hesaplayıcı — AIAG Ortalama-Aralık Yöntemi
Operatör × deneme × parça ölçümlerinizi girin; EV, AV, GRR, PV, TV,
%GRR ve ndc anında hesaplansın. Veriler tarayıcınızdan çıkmaz.
Girerseniz %GRR toleransa göre de hesaplanır (tercih edilen ölçüt).
Sütun sırası: A operatörünün tüm denemeleri, sonra B operatörünün
tüm denemeleri, sonra C. Yani 3 operatör × 2 deneme = satır başına 6 sayı.
AIAG 10 parça, 3 operatör, 2–3 deneme önerir.
EV, AV, GRR, PV ve TV ne anlama gelir?
Ortalama-aralık yöntemi toplam değişkenliği bileşenlerine ayırır. Her birinin sahada
somut bir karşılığı vardır:
Bileşen
Adı
Sahadaki karşılığı
EV
Tekrarlanabilirlik (Equipment Variation)
Aynı operatör, aynı parçayı iki kez ölçtüğünde farklı okuyorsa cihaz kaynaklı sorun: aşınmış uç, gevşek mesnet, kararsız gösterge.
AV
Yeniden üretilebilirlik (Appraiser Variation)
Operatörler birbirinden farklı okuyorsa yöntem kaynaklı sorun: bağlama farkı, okuma tekniği, eğitim eksiği.
GRR
Ölçüm sistemi değişkenliği
EV ve AV'nin kareler toplamı — ölçüm sisteminin toplam gürültüsü.
PV
Parça değişkenliği
Parçalar arasındaki gerçek fark. Ölçmek istediğimiz asıl sinyal budur.
TV
Toplam değişkenlik
GRR ve PV'nin kareler toplamı.
%GRR kaç olmalı? Kabul kriterleri
AIAG MSA kılavuzunun kabul ölçütü nettir ve üç bantlıdır:
%GRR < %10 — ölçüm sistemi kabul edilebilir.
%10 – %30 — şartlı kabul. Uygulamanın kritikliğine, cihazın maliyetine ve
düzeltme imkânına göre karar verilir; müşteriyle mutabakat aranır.
%GRR > %30 — kabul edilemez. Bu cihazla alınan kabul/ret kararları
güvenilmezdir; ölçüm sistemi iyileştirilmeden yeterlilik çalışması yapılmamalıdır.
Buna ek olarak ndc (number of distinct categories) en az 5 olmalıdır. ndc,
ölçüm sisteminin parça aralığını kaç ayrı kategoriye bölebildiğini gösterir; 1,41 × (PV/GRR)
formülüyle bulunur. ndc 5'in altındaysa cihaz parçaları birbirinden ayırt edemiyordur ve
kontrol grafiği çizmek anlamsız hâle gelir — grafik parçayı değil, cihazın gürültüsünü
izliyor olur.
%GRR toleransa göre mi, toplam değişkenliğe göre mi?
Bu, MSA raporlarında en sık yapılan hatadır. İki farklı payda kullanılabilir:
%GRR (TV) = 100 × GRR / TV — ölçüm sisteminin, gözlenen toplam değişkenlik
içindeki payı. Proses iyileştirme ve SPC için doğru ölçüttür.
%GRR (Tolerans) = 100 × 6×GRR / (USL−LSL) — ölçüm sisteminin, müşteri toleransı
içindeki payı. Kabul/ret kararı verilen ölçümler için doğru ölçüttür.
Kritik nokta şudur: seçtiğiniz 10 parçanın yayılımı dar ise %GRR (TV) olduğundan kötü
çıkar; geniş ise olduğundan iyi çıkar. Yani TV'ye göre hesap, numune seçiminden
doğrudan etkilenir. Tolerans oranı ise numune seçiminden bağımsızdır. Bu yüzden müşteri
onayı gereken çalışmalarda tolerans oranı esas alınır. Parçalar prosesin gerçek
değişkenliğini temsil edecek biçimde, üretim aralığına yayılarak seçilmelidir —
bilerek "iyi" parça seçmek çalışmayı geçersiz kılar.
Gage R&R çalışması nasıl doğru yapılır?
Parçaları prosesten seçin. 10 parça, üretimin normal değişkenlik aralığını
kapsayacak şekilde. Tolerans dışı parça özellikle katılmaz; ama hepsi nominale yakın
da olmamalıdır.
Parçaları numaralandırın ama operatöre göstermeyin. Operatör hangi parçayı
ölçtüğünü bilirse önceki okumasını hatırlar; bu AV'yi yapay olarak düşürür.
Sırayı karıştırın. Her deneme turunda parça sırası rastgele olmalıdır.
Cihaz kalibreli olmalı. Gage R&R doğruluğu (bias) ölçmez, yalnız
tekrarlanabilirliği ölçer. Kalibrasyonu geçersiz bir cihaz mükemmel bir %GRR verebilir
ve yine de yanlış değer okuyor olabilir. Kalibrasyon
ve MSA birbirinin yerine geçmez.
Çözünürlük yeterli olmalı. Cihazın okuma adımı, toleransın en fazla onda biri
olmalıdır. 0,1 mm toleransı 0,05 mm çözünürlüklü bir kumpasla ölçmek baştan kaybedilmiş
bir çalışmadır.
%GRR kötü çıktıysa ne yapmalı?
Sonuca göre yön belirlenir; hangi bileşenin baskın olduğuna bakılır. EV baskınsa
sorun cihazdadır: bağlama aparatı, ölçüm kuvveti, cihazın kendisi. AV baskınsa sorun
yöntemdedir: operatörler farklı çalışıyordur; ölçüm talimatı netleştirilir, eğitim verilir,
aparat standartlaştırılır. Genellikle AV'yi düzeltmek EV'yi düzeltmekten hem daha ucuz hem
daha hızlıdır — çünkü cihaz değiştirmek gerekmez.
%GRR düzeltildikten sonra sıra proses yeterliliğine gelir.
Cp/Cpk hesaplayıcısıyla prosesin toleransa
sığıp sığmadığını ölçebilirsiniz. Sıralama önemlidir: önce ölçüm sistemi, sonra proses.
Tersi yapılırsa hesaplanan sigma prosesin değil, cihazın sigmasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Gage R&R nedir?
Gage R&R (Tekrarlanabilirlik ve Yeniden Üretilebilirlik), bir ölçüm sisteminin ürettiği değişkenliği ölçen MSA çalışmasıdır. Aynı operatörün tekrarlı ölçümleri arasındaki fark tekrarlanabilirliği (EV), farklı operatörlerin ölçümleri arasındaki fark yeniden üretilebilirliği (AV) verir. IATF 16949 madde 7.1.5.1.1 bu çalışmayı zorunlu kılar.
%GRR kaç olmalı?
%GRR %10'un altındaysa ölçüm sistemi kabul edilebilir, %10-%30 arası şartlı kabuldür, %30'un üzerindeyse kabul edilemez. Ayrıca ndc (ayırt edilebilir kategori sayısı) en az 5 olmalıdır. Kabul/ret kararı verilen ölçümlerde tolerans oranı esas alınır.
Kaç parça, kaç operatör, kaç deneme gerekir?
AIAG MSA kılavuzu standart çalışma için 10 parça, 3 operatör ve 2 veya 3 deneme önerir. Daha az parça ile yapılan çalışmaların istatistiksel güveni düşüktür. Parçalar prosesin normal değişkenlik aralığını temsil edecek biçimde seçilmelidir.
ndc nedir, neden en az 5 olmalı?
ndc (number of distinct categories), ölçüm sisteminin parça aralığını kaç ayrı kategoriye bölebildiğini gösterir; 1,41 × (PV/GRR) ile hesaplanır. 5'in altındaysa cihaz parçalar arasındaki gerçek farkı ayırt edemiyordur ve bu cihazla çizilen kontrol grafiği prosesi değil, ölçüm gürültüsünü izler.
%GRR toleransa göre mi toplam değişkenliğe göre mi hesaplanmalı?
Kabul/ret kararı verilen ölçümlerde tolerans oranı (100 × 6×GRR / tolerans) kullanılır; proses iyileştirme ve SPC amaçlı çalışmalarda toplam değişkenlik oranı kullanılır. Tolerans oranı numune seçiminden etkilenmediği için müşteri onayı gereken çalışmalarda tercih edilir.
Gage R&R kalibrasyonun yerine geçer mi?
Hayır. Gage R&R yalnız değişkenliği ölçer, doğruluğu (bias) ölçmez. Sistematik olarak 0,5 mm yanlış okuyan bir cihaz mükemmel bir %GRR verebilir. Kalibrasyon doğruluğu, Gage R&R değişkenliği güvence altına alır; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Ortalama-aralık yöntemi sayısal (değişken) veri gerektirir. Mastar, gözle muayene gibi nitelik verisi için Kappa analizi veya sinyal saptama yöntemi kullanılır. Bu hesaplayıcı değişken veri içindir.
MSA çalışmalarınızı tek yerden yönetin
PaKalite'nin kalibrasyon ve ölçüm modülü, cihaz envanterini, kalibrasyon tarihlerini ve MSA kayıtlarını birlikte tutar. Denetimde istenen kanıt kendiliğinden birikir. Kurulum gerektirmez, ücretsizdir.